Sabah uyanınca aklınıza takılıp gün boyu çıkmayan bir şarkı parçacığı… Masum gibi görünen bu durum, Avustralya’da yapılan yeni araştırmalara göre beynin bazı bölgelerini adeta ele geçiriyor ve hafızayı etkileyebiliyor. Psikolojide “kulak kurdu” (earworm) olarak adlandırılan bu olgu, sadece konsantrasyonu bozmakla kalmıyor, çalışma hafızasını işgal ederek zihinsel performansı düşürebiliyor.
Kulak kurtları ne kadar yaygın?
Finlandiya’da yapılan bir çalışmada, insanların yüzde 90’ından fazlası haftada en az bir kez, yaklaşık yüzde 60’ı ise her gün kulak kurdu yaşadığını bildiriyor. Özellikle müzikle sık haşır neşir olan kişilerde bu durum daha belirgin görülüyor.
Bir şarkı neden kafaya takılıyor?
Uzmanlara göre bir parçanın zihne yerleşmesi, onu ne kadar sık ve yakın zamanda dinlediğimizle doğrudan bağlantılı. Yapılan deneylerde, katılımcılara daha önce duymadıkları bir şarkı iki ya da altı kez dinletildi. Sonraki günlerde, altı kez dinleyenlerde kulak kurdu yaşama oranı belirgin şekilde daha yüksek çıktı ve etkisi özellikle şarkının dinlendiği günü takip eden gün yoğun olarak hissedildi.
Beyinde neler oluyor?
Kulak kurtları ortaya çıktığında, müziği işleyen beyin bölgeleri aktif hale geliyor. Özellikle işitsel ilişkilendirme korteksi devreye giriyor; bu bölge müziğin karmaşık öğelerini işlemekle görevli. Çalışmalar, kulak kurdu yaşayan kişilerin çalışma hafızasında düşük performans gösterdiğini ortaya koyuyor. Yani zihinde sürekli dönen şarkılar, diğer bilgilerin işlenmesini zorlaştırıyor.
Kulak kurtları neden var?
Araştırmalar, kulak kurtlarının çoğunlukla olumsuz bir deneyim olmadığını gösteriyor. Alman bilim insanlarına göre, kulak kurtları, müzik dinleyemediğimiz zamanlarda beynin geliştirdiği bir “yoksunluk tepkisi” olabilir. İngiltere’deki başka bir çalışmada ise, insanların kafasına takılan şarkıların genellikle dinleme amaçlarıyla ilişkili olduğu görüldü; örneğin motivasyon amaçlı müzik dinleyenlerin kulak kurtları çoğunlukla enerjik parçalar oluyor.
Kulak kurtlarından nasıl kurtulabiliriz?
Araştırmalar, sakız çiğnemenin kulak kurtunu azaltmada etkili olabileceğini gösteriyor. Bunun nedeni, ağız ve boğaz kaslarının meşgul olmasıyla iç sesin işleyişinin zorlaşması. Bir diğer yöntem ise başka bir müzik dinlemek, ancak bu bazen yeni bir şarkının kafaya takılmasına yol açabiliyor. İlginç bir şekilde, kulak kurdu yaşadığınız şarkıyı baştan sona dinlemek çoğu zaman sorunu çözmüyor, hatta tekrar etme olasılığını artırabiliyor.
Uzmanlar, kulak kurtlarının beynin doğal işleyişinin bir yan ürünü olduğunu ve genellikle ciddi bir zarar yaratmadığını vurguluyor, ancak bazen odaklanmayı zorlaştırdığı için rahatsız edici olabiliyor.