Türkiye, tarihinin en zor dönemlerinden birini yaşamaktadır.
Bu krizin en zorlayıcı yanı yalnızca derinliği değil, aynı zamanda süresidir. Zira bu durum geçici bir sarsıntı değil; uzun vadeli bir yıkım sürecidir.
Uzun bir süredir kriz içindeyiz. Bence bu durumun fitili 2018 yılında ateşlendi. Toplumun sistematik olarak yoksullaştırılması, o tarihten itibaren bir plan çerçevesinde başladı.
Ancak özellikle Haziran 2023'ten itibaren krizin boyutu da değişim gösterdi: yüksek faiz dönemine geçildi.
Aynı anda başka bir durum daha ortaya çıktı. Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, etkili bir maliye politikası geliştiremedi; başarısızlık yaşadı ve sonuç olarak halkın sırtına dolaylı vergi yüklemekten başka bir çözüm bulamadı.
Vergi yükü halkın üzerine biniyor.
Bu iki durum birleşince, toplum en ağır yoksullaşma sürecini deneyimledi.
İnsanlar adeta hayatta kalma moduna geçtiler. Artık yaşamaya dair bir kaygıları kalmadı; sadece hayatta kalmaya çalışıyorlar.
Normal şartlar altında çökmesi gereken konut sektörü hâlâ ayakta kalmayı sürdürüyor.
Gerçekten zarar etti mi? Evet.
Ancak bu koşullar altında çok daha ağır bir tabloyla karşılaşmamız gerekirdi. Konut piyasasında ciddi bir çöküş yaşanmalıydı.
Çünkü piyasada gizli bir “oyuncu” mevcut. Hatta bu tek bir oyuncu değil; birçok oyuncu bir araya gelmiş durumda.
Bu durumu gizlemek gereksiz. Zira piyasada bu konu herkesin dilinde.
Daha önceki yazılarımda da vurguladığım gibi, konut sektöründe hareket eden bir para var.
Vatandaşın cebinde para yokken; insanlar zorla karnını doyuruyor. Ancak buna rağmen piyasada dönen bir para mevcut ve bu para piyasayı yönlendirmeye yetiyor.
Evet, bu iddia oldukça ağır. Fakat piyasada konuşulan durum da bu kadar ciddi.
Şaşırtıcı bir şekilde kayıt dışı para piyasada dolaşıyor ve bu paranın en kolay girebildiği alanlardan biri konut sektörü.
Birisi geliyor, bir anda 100 daire, 200 daire alıyor.
İkinci iddia ise daha çarpıcı: rüşvet parası.
Rüşvet alan kişi bu parayı ne yapacak? Nereye yatıracak?
Rüşvet yalnızca Türkiye'nin değil, dünyanın genel bir sorunu.
Parayı alıyor, yeni inşaat alanlarına yöneliyor.
Örneğin, Ankara’daki İncek gibi bölgelerde…
Toplu alım gerçekleştiriyor. Nakit ödeyerek daireleri topluyor.
Peki, bu kişiler bu kadar konutu alırken kayıtlarını nasıl tutuyor?
Evlerle ilgili günlük işleri kim yönetiyor?
Burada başka bir boyut söz konusu.
Kendi gözlemlerime göre, bu işlemleri onlar adına yürüten emlakçılar mevcut.
Ankara'daki bazı gayrimenkul ofisleri, bu konut sahiplerinin portföylerini fiilen yönetiyor. Adam rüşvet parasıyla, kara parayla, ne olduğu belirsiz bir parayla geliyor; İncek’te 100 veya 200 daire alıyor. Hızla nakit ödeyip alıyor.
Sonrasında emlak ofisleriyle anlaşma yapıyor.
Kiraya veriyor, kiraları topluyor, sorunları takip ediyor, apartman temizliğiyle ilgileniyor, bakım süreçlerini yürütüyor.
Ve tüm bu hizmetlerden komisyon alıyor.
Bu işin özellikle ikinci ayağının en net gözlemlendiği yerlerden biri Ankara.
Artık İstanbul’un değil; Ankara’nın taşı toprağı altın.
Konut fiyatlarının en fazla arttığı yer uzun süredir Ankara'dır.
Hatta reel olarak artışın sürdüğü nadir illerden biri.
Ankara'daki bu talep patlamasının nedeni ne?
Çünkü ortada dolaşan paranın taşınması zor.
Hazır elimizin altında olduğu için, Ankara'da konut yatırımı yapıyorlar.
Sonrasında ise “piyasa dinamikleri”, “arz-talep dengesi”, “normalleşme” gibi masallar anlatıyorlar.
Ortada, barınma ihtiyacından kopmuş, kayıt dışı para akışıyla desteklenen bir yapı bulunuyor.
Maliye’nin başındaki isim de hâlâ bu durumun farkında değil. Devletin bu konuda daha etkin bir rol alması gerekiyor.