ABD-İran Mutabakatı: Çok Kutupluluk Ve 'Asimetrik İttifakın' Sınırları

ABD ve İsrail’in 2026’da İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan süreç, kısa sürede geniş bir jeopolitik denge tartışmasına dönüştü. Aylar süren gerilimin ardından Washington ile Tahran arasında imzalanan mutabakat, yaptırım rejimindeki kırılmayı ve sıcak çatışmaların kontrol altına alınmasını hedefleyen bir çerçeve sundu. Anlaşma, küresel enerji akışını koruma ve sermaye hareketlerindeki kesintileri azaltma amacıyla öne çıktı. İran’ın Hürmüz Boğazı üzerindeki stratejik gücü, savaş sürecinde belirleyici bir baskı unsuru olarak öne çıktı. Rusya, İran ile nükleer işbirliğini sürdürse de Ukrayna savaşı ve bölgesel öncelikleri nedeniyle sınırlı ve temkinli bir tutum benimsedi. 

Çin ise İran petrolünün büyük alıcısı olarak ekonomik çıkarlarını korumaya odaklandı ve askeri gerilim yerine diplomatik dengeyi tercih etti. Analize göre bu tablo, “çok kutupluluk” söyleminin henüz tam bir bloklaşmaya dönüşmediğini gösteriyor. Atlantik ittifakı ortak güvenlik mimarisini sürdürürken, Rusya-Çin-İran hattı daha çok çıkar temelli ve asimetrik bir ilişki ağı olarak şekilleniyor. Bu nedenle mutabakat, kalıcı barıştan çok geçici bir gerilim yönetimi olarak değerlendiriliyor. Metin, ABD’nin yaptırım gücünün zayıfladığı ancak tamamen ortadan kalkmadığı bir uluslararası ortamı vurguluyor. Çok kutupluluk iddiası sürse de, taraflar arasında tam bir askeri ve ekonomik bloklaşma oluşmuş değil. Bu nedenle süreç, güç dengelerinin yeniden ayarlandığı bir geçiş dönemi olarak görülüyor. Jeopolitik rekabet yeni kırılmalar üretmeye devam ediyor küresel düzeyde sürekli.