Alkolün Kadınlar Üzerindeki Etkisi
Fransız düşünür ve feminist simge Simone de Beauvoir, bir kadeh şarabın kendisi üzerindeki etkisinin beklediğinden çok daha fazla olduğunu fark etmişti. İki kadeh içtikten sonra başının döndüğünü esprili bir şekilde dile getiriyordu. Bu gözlem, konuyla ilgili geniş tartışmaların başlamasından önceye dayanıyor.
Geçmişte kişisel bir gözlem olarak değerlendirilen bu durum, günümüzde bilimsel bir temele oturtulabiliyor.
Biyolojik Farklılıklar
Bu durumun arkasında biyolojik unsurlar yatıyor. Biyoloji, kadın bedeninin alkolü erkek bedenine nazaran daha hızlı ve yoğun bir şekilde işlediğini ortaya koyuyor. Kadınların beyinleri, erkeklerle aynı miktarda alkol tüketseler bile alkolün ödüllendirici etkilerine daha fazla tepki veriyor.
Alkol, vücutta etkisini hemen göstermeye başlıyor. İlk yudum mideye ulaşmadan bile tat tomurcukları beyne sinyaller gönderiyor. Kalp atış hızı, kan dolaşımı ve beyin kimyası değişerek vücudu alkol etkisine hazırlıyor. Alkolün bir kısmı midede emilirken, büyük bölümü ince bağırsaktan geçerek hızla kana karışıyor. Aynı zamanda alkol, mide ve karaciğerde bulunan alkol dehidrogenaz (ADH) enzimi tarafından parçalanıyor.
Ancak araştırmalar, kadınların bu erken aşamada daha az alkol filtrelediğini ortaya koyuyor. Bu da, eşit miktarda alkol alındığında kadınlarda kandaki alkol seviyesinin daha fazla yükseldiği anlamına geliyor. Ayrıca, alkolün kana karışma hızının ötesinde, beyinde gerçekleşen süreçler de cinsiyete göre farklılıklar gösteriyor.
Alkolün Etkisi Üzerine Görüşler
Birçok bilim insanı, kadınların alkolün etkisini daha hızlı hissettiği konusunda hemfikir. Ancak bu durumun sebepleri hakkında farklı görüşler mevcut.
Alman nörofarmakolog Rainer Spanagel, vücut ağırlığının belirleyici bir faktör olduğunu savunuyor. "Mesele enzim değil," diyor Spanagel. Etanolün vücutta eşit şekilde dağıldığını belirten Spanagel, daha küçük vücutların daha yüksek konsantrasyon anlamına geldiğini ifade ediyor:
"Bir erkek yarım şişe şarap içtiğinde ve bir kadın da aynı miktarı tükettiğinde, aynı miktarda etanol daha küçük bir bedende toplanıyor."
Alkol, alındıktan hemen sonra etkisini göstermeye başlar ve beyine ulaştıktan sonra da vücudu uzun süre etkileyebilir. Louisiana State University'den Edward Scotts, "Vücut ağırlığı ya da boydan daha önemli olan, vücut bileşiminin cinsiyetler arasında gösterdiği farklar" diyor. Scotts, alkol kötüye kullanımının nörobiyolojik mekanizmaları üzerine çalışıyor.
Kadınların genellikle erkeklerden daha fazla vücut yağına ve daha az su oranına sahip olmaları, alkolün kanda daha yoğun hale gelmesine yol açıyor.
"Buna bir de ADH farkı ekleniyor," diyen Scotts, ADH enziminin erken aşamada önemli bir filtre görevi gördüğünü belirtiyor:
"Alkol içildiğinde önce mideye gider ve midede bir miktar ADH bulunur. Ancak erkeklerde bu enzim kadınlara göre daha fazladır. Bu nedenle erkekler alkolü başlangıç aşamasında çok daha hızlı metabolize edebilir."
Bu temel farklılık, sağlık rehberlerinde aşırı ya da riskli alkol tüketiminin kadınlar ve erkekler için neden farklı tanımlandığını da açıklıyor.
Toplumsal Etkiler
Michigan Üniversitesi'nden Jill Becker, beynin ve davranışların cinsiyete özgü farklılıkları üzerine çalışan bir araştırmacı. Becker, metabolizma ve emilimin sarhoşluk düzeyini etkilediğini ancak günlük hayatta bu biyolojik farklılıkların içki tüketiminde pek dikkate alınmadığını ifade ediyor:
"Bir kadeh şarap, içenin kadın ya da erkek olmasına bakılmaksızın hep aynı büyüklükte. Kimse kilosunu sormuyor ve ona daha az vermiyor. Sonuç olarak kadınlar, enzimler devreye girmeden önce bile, vücutlarına oranla daha yüksek bir doz alkol almış oluyor."
Alkol beyne ulaştığında, kadınlarda "teleskop etkisi" olarak adlandırılan bir durum görülüyor. Becker, "Kadınlar daha hızlı bağımlılık geliştiriyor ve daha kısa sürede daha fazla içmeye başlıyor" diyor. Araştırmalar da bunu destekliyor: Kadınlar, genellikle daha geç yaşta içmeye başlamalarına ve toplamda daha az tüketmelerine rağmen, ilk denemelerden ciddi sorunlara daha hızlı ilerliyor.
Hormonlar bu etkiyi daha da artırıyor. Yumurtalıklar tarafından üretilen en önemli hormon olan östradiol, beyindeki dopamin etkisini güçlendiriyor. Alkol, dolaylı olarak dopamin seviyesini yükseltirken, östradiol bunu daha da pekiştiriyor. Becker, "Yumurtlama döneminde kadınlar maddeleri daha çok sevme eğiliminde oluyor" diyerek bu dönemde daha fazla alkol tüketme olasılığının arttığını belirtiyor.
Bir diğer dikkat çeken nokta ise, kadınların stres, kaygı veya depresyonu hafifletmek için alkole daha sık yöneldiğidir. Becker, "Elbette bunu yapan erkekler de var. Ancak kadınların daha büyük bir kısmı alkol ve uyuşturucuyu kendi kendini tedavi etmek için kullanıyor," diyor.
Jill Becker'e göre biyolojik farklılıkların yalnızca tıbbi değil, toplumsal sonuçları da bulunuyor:
"Ben 1970'lerin, feminizmin ikinci dalgasının kadınıyım. O dönemde erkekler gibi içme hakkımız olduğuna inanıyorduk."
Bu inanç eşitliğe dayanıyordu; ancak biyoloji, eşitliği zorlaştırabiliyor. Becker, "Kadınların, yanlarındaki erkekle aynı hızda içtiklerinde sadece daha çabuk sarhoş olmadıklarını bilmeleri gerekiyor. Uzun vadeli sonuçlar da çok daha yıkıcı olabilir," diyor.
Mesele yasaklamak değil, anlamaktır. Alkol, kadınlarda daha güçlü etki göstermiyor; çünkü kadınlar daha az dayanıklıdır. Daha güçlü etki ediyor çünkü kadınların vücudu, enzimleri, hormonları ve beyni farklı şekilde tepki veriyor; tolerans devreye girmeden çok önce.
