Türk Sanatçıların Uluslararası Görünürlüğü
Türk çağdaş sanatçılarının son yıllarda uluslararası sanat arenasındaki görünürlüğü yeniden ele alınıyor. Bienallerden sanat fuarlarına, müzayedelerden galeri temsilciliğine kadar uzanan geniş bir ağda Türk sanatçıların eserleri dünyanın çeşitli şehirlerinde sergileniyor; bazıları önemli koleksiyonlara dahil edilirken, diğerleri bireysel çabalarla sınırlı kalıyor. Peki, Türk sanatçılar küresel sanat pazarında gerçekten ne ölçüde görünürlük sağlıyorlar?
‘Türk Olmak Bakış Açılarını Etkilemiyor’
Sinan Turaman - Ressam/Outdoor Factory Baştasarımcısı: Birçok sanatçı eserlerini yurtdışında sergilerken, ben de bu sanatçılardan biriyim. Özellikle İtalya'da resimlerimi görenler genellikle şaşırmıyorlar. Türk insanlarını ve Türkiye'yi iyi tanıyorlar; dolayısıyla Türk olmam onların bakış açılarını değiştirmiyor.
‘Sanatçının Yükü Ağır’
Bedri Baykam - Ressam/Uluslararası Plastik Sanatlar Derneği Başkanı: Avrupa ve Amerika'dan birçok koleksiyonerim var; zaman zaman Asya'dan da alıcılarım oluyor. Afrika ve Güney Amerika'da ise ilgi oldukça az. Ancak yurtdışı sergilerim ve çeşitli etkileşimler sayesinde geniş bir uluslararası çevre edindim. Fakat Türk sanatçıların yurtdışında istediğimiz düzeyde ilgi görmemesi asıl sorun. Eğer çağdaş sanatı aracılığıyla Türkiye'yi tanıtmak bir öncelik olsaydı, sergiler devlet destekli olarak önemli müzelere taşınırdı. Ancak bu yük, büyük ölçüde sanatçının ve galerinin sırtında kalıyor.
Fransız, İtalyan, Alman ve Amerikalı sanatçılara baktığımda, arkalarında büyük destekleyici yapılar olduğunu görüyorum. Milyarlarca dolarlık bütçelerle çalışan sanat piyasaları var. Ayrıca yıllardır birbiriyle etkileşim içinde olan bir müze sistemi ve sürekli iletişim halinde olan kültürel bir ağ mevcut. İlgi var; eserler görüldüğünde hayranlık ve satış da geliyor. Ancak bu hareketlilik, yabancı meslektaşlarımın sahip olduğu düzeyin belki 20'de biri kadar. Aynı yarışta koşuyoruz ama şartlar eşit değil; buna rağmen oldukça öndeyiz.
Sanatın Politik ve Ekonomik Bağlantıları
Onay Akbaş - Ressam: Bir ülkenin sanatını jeopolitik ve ekonomik durumundan bağımsız değerlendiremeyiz. Çağdaş sanatta kendini gösteren ve sanatçısını uluslararası alanda güçlü bir şekilde temsil eden ülkelerin çoğunun geçmişinde emperyal bir geçmiş var: Fransa, Almanya, İngiltere, İspanya... Bu nedenle sanat, politik ve ekonomik mücadelenin önemli bir parçasıdır.
Türk sanatçılarının uluslararası tanınması, bu unsurlardan bağımsız olamaz. Ülkelerin müzeleri, galerileri ve uluslararası ölçekte tanınan kurumları olmalı ve iddialı sanatçıları desteklemelidir. Sanatın bir ekonomisi bulunmaktadır ve buna ciddiyetle yaklaşmak gerekir. Paris, modern Türk sanatının bir anlamda beşiği olmuştur; Fikret Muallâ'dan Abidin Dino'ya kadar uzanan bir gelenek burada hayatta kalma mücadelesi vermiştir. Ancak Paris'teki Türk sanatçılarının izleri yeterince belirgin değil. İngilizler Bacon, Freud, Hockney; Almanlar Beuys, Kiefer, Richter; Fransızlar ise Buren ve Boltanski gibi isimlerin arkasında duruyor. Bu, bir kültürel savaştır. Ekonomik güç ve kurumsal destek belirleyicidir. Burada bir sermaye veya devlet hegemonyasından söz etmiyorum; sanatın özgür kalması gerektiğine inanıyorum fakat uzun vadeli kültür politikalarına ihtiyaç vardır.
Kültürel Politikalara ve Koleksiyoner Desteğine İhtiyaç Var
Gökçe Çelikel - Ressam: Yurtdışında Türk sanatçılara olan ilginin sebebi, eserlerin temsil eden galerinin çizgisine uyum sağlaması ve ilgi çekmesidir. Paris'te yaşarken temsiliyetimi üstlenen galeriler işlerimi sattı. O dönem Paris'te daha üst kuşaklardan Türk sanatçılar bulunuyordu, çoğunun Türkiye’de güçlü bir ağları vardı. Şimdi ise yurtdışında Türk sanatçı sayısı biraz daha arttı. Türk sanatını öne çıkarmaya çalışan bir kültürel girişim var mı sorusu, kültürel politikalar bağlamında ele alınmalıdır. Örneğin, Çinli koleksiyonerler ciddi yatırımlar yaparak kendi sanatçılarının uluslararası pazarda değer kazanmasını sağladılar. Türkiye de bir dönem bunu başardı ama ne yazık ki devamı gelmedi. Kültürel politikalar ve güçlü koleksiyoner desteği ile Türk çağdaş sanatına dünya genelinde ilgi artabilir.
