Çocuklarda ekran süresi: Yaşa göre öneriler ve sağlıklı sınır koymanın yolları

Bebeklikten okul çağına kadar ekranla nasıl bir ilişki kurulmalı? Dünya Sağlık Örgütü ile Amerikan Pediatri Akademisi'nin yaşa göre önerilerini ve evde uygulanabilecek ekran kurallarını bir araya getirdik.

Çocuklarda ekran süresi için iki önemli kaynak benzer bir çerçeve çizer. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 1 yaşından küçük bebeklerde ekran kullanımını önermez; 2-4 yaş arası çocuklarda hareketsiz geçirilen ekran süresinin günde 1 saati aşmamasını, daha azının daha iyi olduğunu belirtir. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) de 18 aydan küçüklerde görüntülü aile görüşmeleri dışında ekrandan kaçınılmasını, 2-5 yaşta ise günde en fazla 1 saat kaliteli içeriğin bir yetişkinle birlikte izlenmesini önerir.

Yaşa göre ekran süresi önerileri nelerdir?

• 0-18 ay: AAP, aile bireyleriyle yapılan görüntülü görüşmeler dışında ekran kullanımından kaçınılmasını önerir. DSÖ de 1 yaş altında ekran kullanımını önermez.
• 18-24 ay: AAP'ye göre ekranla tanıştırmak isteyen aileler kaliteli içerik seçmeli ve çocukla birlikte izlemelidir. DSÖ, 1 yaşındaki çocuklar için hareketsiz ekran süresini önermez.
• 2-5 yaş: Günde en fazla 1 saat, tercihen yetişkinle birlikte izlenen kaliteli içerik. DSÖ, 2-4 yaş için daha azının daha iyi olduğunu vurgular.
• 6 yaş ve üzeri: AAP bu yaş grubunda sabit bir dakika sınırı yerine tutarlı kurallar koymayı ve ekranın uyku, fiziksel aktivite ve aile zamanının yerini almamasını gözetmeyi önerir.

Ekran süresi neden sınırlandırılmalı?

Küçük çocuklar dili, duyguları ve çevrelerini en çok yüz yüze etkileşimle, oyunla ve hareketle öğrenir. Ekran başında geçen zaman, bu deneyimlere ayrılan zamanı azaltabilir. Bu nedenle önerilerin odağında yalnızca dakikalar değil; uyku, hareket, oyun ve aileyle geçirilen zamanın korunması vardır. DSÖ'nün 2019'da yayımladığı rehber de ekran süresini, 5 yaş altı çocuklarda fiziksel aktivite ve uyku önerileriyle birlikte ele alır.

Ekranda içerik seçimi nasıl yapılmalı?

• Çocuğun yaşına uygun, yavaş tempolu ve reklam içermeyen içerikleri tercih etmek
• Otomatik oynatma özelliğini kapatmak
• Mümkün olduğunca birlikte izleyip izlenen şey hakkında konuşmak
• Uygulama ve oyunları önce yetişkinin denemesi
• Ebeveyn denetimi ve yaş sınırlama ayarlarını kullanmak

Evde ekran kuralları nasıl konur?

AAP, ailelerin bir "aile medya planı" oluşturmasını önerir. Bu plan, ekranın ne zaman, nerede ve ne kadar kullanılacağını aile olarak belirlemek anlamına gelir. Uygulamada şu kurallar işe yarar:

• Ekransız alanlar: Yatak odası ve yemek masası gibi.
• Ekransız zamanlar: Öğünler ve uyumadan önceki saat.
• Önceden belirlenen süre: Ekran açılmadan önce ne kadar süreceğini söylemek ve bitişten birkaç dakika önce hatırlatmak.
• Tutarlılık: Kuralların tüm aile bireyleri ve bakım verenler tarafından aynı şekilde uygulanması.
• Model olmak: Çocuklar ebeveynlerinin ekran alışkanlıklarını örnek alır.

Ekranı bırakmak istemeyen çocukla nasıl başa çıkılır?

Ekranın aniden kapatılması özellikle küçük çocuklarda tepkiye yol açabilir. Önceden uyarı vermek, bir bölümün ya da oyun seviyesinin sonunda bitirmek ve ekrandan sonra yapılacak keyifli bir etkinlik hazırlamak geçişi kolaylaştırır. Ekranı ödül ya da ceza aracı olarak kullanmamak da ekranın önemini gereğinden fazla büyütmemek açısından tavsiye edilir.

Sıkça sorulan sorular

Eğitici videolar da ekran süresine dahil mi?

Evet. Öneriler toplam ekran süresini kapsar. Eğitici içerik daha iyi bir seçimdir, ancak küçük yaşta en iyi öğrenme yine yüz yüze etkileşimle gerçekleşir.

Büyükanne ve büyükbabayla görüntülü konuşmak sakıncalı mı?

AAP, 18 aydan küçük bebeklerde bile aile bireyleriyle yapılan görüntülü görüşmeleri ekran kısıtlamasının dışında tutar.

Çocuğumun ekran kullanımı konusunda ne zaman uzmana başvurmalıyım?

Ekran kullanımı uykuyu, okulu, arkadaş ilişkilerini ya da konuşma gelişimini etkiliyorsa veya ekran kısıtlandığında yoğun öfke nöbetleri yaşanıyorsa çocuk doktoruyla görüşmek iyi olur.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hekime danışmadan uygulanmamalıdır.

İlgili HaberBebeklerde diş çıkarma dönemi: Belirtiler, rahatlatma yöntemleri ve ilk diş bakımı